در شر گفت : وَيَمُدُّهُمْ فِي طُغْيانِهِمْ يَعْمَهُونَ ( 1 ) ، و قوله : وَنَمُدُّ لَه مِنَ الْعَذابِ مَدًّا ( 2 ) . و قولى ديگر آن است كه : هر دو لغت است به معنى واحد . * ( بِثَلاثَةِ آلافٍ مِنَ الْمَلائِكَةِ ) * ، از سه تا ده معدود مجموع باشد و مجرور به اضافه ، و از يازده تا نود و نه موحّد باشد و منصوب بر تميز ، و از صد تا هزار و بالاى آن موحّد و مجرور باشد به اضافه . و « من » تبيين راست . ابن عامر و حسن و مجاهد و طلحة بن مصرّف و عمرو بن ميمون خوانند : « منزّلين » ، بتشديد على تكثير الفعل ، بيانه قوله : وَلَوْ أَنَّنا نَزَّلْنا إِلَيْهِمُ الْمَلائِكَةَ ( 3 ) . و ابو حياة خواند : « منزلين » بكسر « زا » و تخفيف ، يعنى منزلين النّصر على المؤمنين ، و باقى قرّاء خواندند : « منزلين » چنان كه مفعول باشد من الانزال ، بيانه قوله : وَأَنْزَلَ جُنُوداً لَمْ تَرَوْها ( 4 ) . . . ، و قوله : لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْنَا الْمَلائِكَةُ ( 5 ) . و « انزال » و « تنزيل » نقل چيز ( 6 ) باشد من علو الى سفل ، از جهت علو به سفل ، آنچه از بالا فرود آرد ( 7 ) انزال گويند كانزال المطر ، و انزال آب مرد براى آن است كه : يَخْرُجُ مِنْ بَيْنِ الصُّلْبِ وَالتَّرائِبِ ( 8 ) ، هم از بالا فرود مىآيد . * ( بَلى إِنْ تَصْبِرُوا ) * ، آنگه گفت : اگر صبر كنى ( 9 ) بر جهاد و متابعت فرمان خداى و فرمان رسول - عليه السّلام - كنى ( 10 ) ، نيز شما را مدد فرستد به پنج هزار . گفتند آن كه ( 11 ) : * ( أَ لَنْ يَكْفِيَكُمْ أَنْ يُمِدَّكُمْ رَبُّكُمْ بِثَلاثَةِ آلافٍ ) * ، روز بدر بود ، و اين وعده مشروط به صبر و تقوى ، كه اگر بر اوامر خداى صبر كنى ( 12 ) و از معاصى اتّقا و اجتناب كنى ( 13 ) روز احد بود ، شرط به جاى نياوردند ، خداى تعالى نفرستاد - چنان كه گفته شد . و قوله : * ( وَيَأْتُوكُمْ مِنْ فَوْرِهِمْ هذا ) * ، در او دو قول گفتند : يكى آن كه من سرعتهم و ( 14 ) وجههم و جهتهم الَّتي قصدوا اليها ، اگر چه ( 15 ) برفور و تعجيل با شما گردند ، يعنى

--> ( 1 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 15 . ( 2 ) . سورهء مريم ( 19 ) آيهء 79 . ( 3 ) . سورهء انعام ( 6 ) آيهء 111 . ( 4 ) . سورهء توبه ( 9 ) آيهء 26 . ( 5 ) . سورهء فرقان ( 25 ) آيهء 21 . ( 6 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : چيزى . ( 7 ) . دب : فرود آيد ، آج ، لب ، فق : فرود مىآيد . ( 8 ) . سورهء طارق ( 86 ) آيهء 7 . ( 13 - 12 - 10 - 9 ) . مب ، مر : كنيد . ( 11 ) . دب ، مب ، مر : ندارد . ( 14 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر من . ( 15 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : اگر چنان كه .